Hava
kirliliği; canlıların sağlığını
olumsuz yönde etkileyen ve/veya maddi zararlar meydana getiren havadaki
yabancı maddelerin, normalin üzerindeki miktar ve yoğunluğa ulaşmasıdır.
Bir başka deyişle hava kirliliği; havada katı, sıvı ve gaz şeklindeki yabancı
maddelerin insan sağlığına, canlı hayatına ve ekolojik dengeye zarar verecek
miktar, yoğunluk ve sürede atmosferde bulunmasıdır. İnsanların çeşitli faaliyetleri
sonucu meydana gelen üretim ve tüketim aktiviteleri sırasında ortaya çıkan
atıklarla hava tabakası kirlenerek, yeryüzündeki canlı hayatı olumsuz yönde
etkilenmektedir.
Hava
kirliliğini kaynaklarına göre 3'e ayırabiliriz;
1 - Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliği:
Ülkemizde özellikle ısınma amaçlı, düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek
kömürlerin yaygın olarak kullanılması ve yanlış yakma tekniklerinin uygulanmasi
hava kirliliğine yol açmaktadır.
2 - Motorlu Taşıtlardan
Kaynaklanan Hava Kirliliği:
Nüfus artışı ve gelir düzeyinin yükselmesine paralel olarak, sayısı hızla
artan motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, hava kirliliğinde önemli
bir faktör oluşturmaktadır.
3 - Sanayiden Kaynaklanan
Hava Kirliliği:
Sanayi tesislerinin kuruluşunda yanlış yer seçimi, çevre korunması açısından
gerekli tedbirlerin alınmaması (baca filtresi, arıtma tesisi olmaması vb.),
uygun teknolojilerin kullanılmaması, enerji üreten yakma ünitelerinde vasıfsız
ve yüksek kükürtlü yakıtların kullanılması, hava kirliliğine sebep olan
etkenlerin başında gelmektedir.
Hava
Kirliliğinin Etkileri
Kirli hava, insanlarda solunum yolu hastalıklarının artmasına sebep olmaktadır.
Örneğin; kurşunun kan hücrelerinin gelişmesini ve olgunlaşmasını engellediği,
kanda ve idrarda birikerek sağlığı olumsuz yönde etkilediği, karbonmonoksit
(CO)'in ise, kandaki hemoglobin ile birleşerek oksijen taşınmasını aksattığı
bilinmektedir. Bununla birlikte kükürtdioksit (SO2)'in, üst solunum yollarında
keskin, boğucu ve tahriş edici etkileri vardır. Özellikle duman akciğerden
alveollere kadar girerek olumsuz etki yapmaktadır.
Ayrıca kükürtdioksit
ve ozon bitkiler için zararlı olup; özellikle ozon, ürün kayıplarına sebep
olmakta ve ormanlara zarar vermektedir.
Sanayi, endüstri ve
ısınmada kullanılan fosil yakıtlar ile ormanların tahribi ve arazi değişmesi
sonucu, atmosferdeki karbondioksit miktarının %5 oranında arttığı tespit
edilmiştir. Bunun ise küresel ısınmaya yol açabileceği öngörülmektedir.
Hava
Kirliliğini Önlemek İçin Alınabilecek Tedbirler
Sanayi tesislerinin
bacalarına filtre takılması sağlanmalı,
Evleri ısıtmak için yüksek kalorili kömürler kullanılmalı,
her yıl bacalar ve soba boruları temizlenmeli,
Pencere, kapı ve çatıların izolasyonuna önem verilmeli,
Kullanılan sobaların TSE belgeli olmasına dikkat edilmeli,
Doğalgaz kullanımı yaygınlaştırılarak, özendirilmeli,
Kalorisi düşük olan ve havayı daha çok kirleten kaçak kömür kullanımı engellenmeli,
Kalorifer ve doğalgaz kazanlarının periyodik olarak bakımı yapılmalı,
Kalorifercilerin ateşçi kurslarına katılımı sağlanmalı,
Yeni yerleşim yerlerinde merkezi ısıtma sistemleri kullanılmalı,
Yeşil alanlar arttırılmalı,
İmar planlarındaki hava kirliliğini azaltıcı tedbirler uygulamaya konulmalı,
Toplu taşım araçları yaygınlaştırılmalı
Bütün bu etkenlerin
yanında; atıkların uygun olmayan tesislerde yakılarak bertaraf edilmesinin
önlenmesi, sanayi tesisi yer seçiminin yerleşim alanları dışında ve hakim
rüzgarlar dikkate alınarak yapılması, imar planlarında bu alanların çevresinde
yapılaşmaların önlenmesi ve araçların egzoz emisyon ölçümlerinin periyodik
olarak yapılması sağlanmalı, bununla birlikte; alternatif enerji kullanan
motorlu taşıtlar geliştirilmeli ve özendirilmelidir. (LPG vb.)
ÇEVRE
FELAKETİ 