Sera
Etkisi
Dünya atmosferi çeşitli
gazlardan oluşur. Ayrıca küçük miktarlarda bazı asal gazlar bulunmaktadır.
Güneşten gelen ışınlar (ısı ışınları/kısa dalgalı ışınlar), atmosferi geçerek
yeryüzünü ısıtır. Atmosferdeki gazlar yeryüzündeki ısının bir kısmını tutar
ve yeryüzünün ısı kaybına engel olurlar. (CO2, havada en çok ısı tutma özelliği
olan gazdır.)
Atmosferin, ışığı geçirme
ve ısıyı tutma özelliği vardır. Atmosferin ısıyı tutma yeteneği sayesinde
suların sıcaklığı dengede kalır. Böylece nehirlerin ve okyanusların donması
engellenmiş olur. Bu şekilde oluşan, atmosferin ısıtma ve yalıtma etkisine
sera etkisi denir. Dünya atmosferi cam seralara benzer bir özellik gösterir.
Son yıllarda atmosferdeki
CO2 miktarı hava kirlenmesine bağlı olarak hızla artmaktadır. Metan, ozon
ve kloroflorokarbon (CFC) gibi sera gazları çeşitli insan aktiviteleri ile
atmosfere katılmaktadır. Bu gazların tamamının ısı tutma özelliği vardır.
CO2 ve ısıyı tutan diğer
gazların miktarındaki artış, atmosferin ısısının yükselmesine sebep olmaktadır.
Bu da küresel ısınma olarak ifade edilir.
Bu durumun, buzulların erimesi ve okyanusların yükselmesi gibi ciddi sonuçlar
doğuracak iklim değişmelerine yol açmasından endişe edilmektedir.
İnsanların çeşitli faaliyetlerinin
küresel ısınmaya katkısı şöyledir:
· Enerji kullanımı %49,
· Endüstrileşme %24,
· Ormansızlaşma %14,
· Tarım %13'tür.
Ozon incelmesi
Bilindiği gibi atmosferde
az miktarda bulunan ozon gazı; yeryüzündeki tüm canlı varlıkları güneşin
öldürücü ultraviole ışınlarına karşı koruyan bir kalkan görevi görmektedir.
Çünkü bu gaz güneşten gelen ışınların büyük kısmını yansıtan bir gazdır.
Eğer ozon tabakası olmasaydı, güneşin UV-b (yeşil) radyasyonu yeryüzüne
ulaşarak canlılar üzerinde genetik zararlara yol açardı. Ayrıca insanlar,
güneş yanığı ve cilt kanseri gibi sorunlardan kaçamazlardı.
Atmosferdeki ozon gazı
için çok hassas bir denge sözkonusudur. Bu gaz atmosferin üst katmanlarında
bir tabaka oluşturur ve bu gaz tabakası güneşten gelen öldürücü ışınları
filtre eder. Bu sayede yeryüzüne ulaşabilen ışın miktarı canlı varlıklar
için yararlı bir şekle dönüşür. Ancak bu gaz tabakasının incelmesi ya da
delinmesi sözkonusu olduğunda kendisinden beklenen işlevleri yerine getiremez
ve güneş ışınları canlılar için gerçek bir tehlike haline dönüşür.
Bunun yanısıra, güneş
ışığında fotokimyasal tepkimeye giren egzos gazları, kirli havadan oluşan
duman bulutlarında ozon ve nitrojen dioksit oluşturmaktadır. Böylece atmosferin
yeryüzüne yakın alt kısımlarında da bir Ozon Kirliliği meydana gelmektedir...
Son yıllarda dünyamızdaki en önemli çevre sorunlarının başında yukarıda
sözünü ettiğimiz gibi "Ozon kirliliği" ile "Ozon tabakasındaki incelmeler
ve delinmeler" gelmektedir.
Ozon bir sera gazı olduğu
için ozon değişimi ve iklim değişikliği arasında önemli bağ vardır. Geçtiğimiz
10 yıllık periyotlarda oluşan stratosferik ozon incelmesi hem de küresel
troposferik ozondaki artışlar iklim değişikliğine katkıda bulunmaktadır.
İklim değişikliğine olan bu katkılar önemlidir, ancak diğer tüm sera gazlarından
olan toplam katkı ile karşılaştırıldığında küçük olduğu görülür. Kloroflorokarbon
(CFC), Hidrokloroflorokarbon (HCFC) ve Halonlar gibi ozonu incelten gazlar
aynı zamanda iklim değişikliğine de katkıda bulunduğu için Ozon ve İklim
Değişikliği arasında dolaylı bir bağ vardır.
ÇEVRE
FELAKETİ 